On-grid, Off-grid และ Hybrid ต่างกันอย่างไร บ้านแบบไหนเหมาะกับระบบไหน

เคยสงสัยไหมว่าทำไมบ้านสองหลังติดโซลาร์เซลล์เหมือนกัน แต่พอไฟดับ บ้านหนึ่งยังมีไฟใช้ปกติ ส่วนอีกบ้านกลับมืดสนิทไม่ต่างจากบ้านที่ไม่ได้ติดโซลาร์เลย คำตอบไม่ได้อยู่ที่ยี่ห้อแผงหรือจำนวนแผงที่ติด แต่อยู่ที่ ประเภทของระบบโซลาร์ ที่เลือกใช้ ซึ่งแบ่งหลัก ๆ ได้ 3 แบบ คือ On-grid, Off-grid และ Hybrid บทความนี้จะพาทำความเข้าใจความแตกต่างแบบง่าย ๆ และช่วยให้มองออกว่าบ้านหรือโรงงานของคุณเหมาะกับระบบไหน

On-grid คือระบบที่ทำงานร่วมกับสายส่งการไฟฟ้า

คำว่า grid หมายถึงโครงข่ายสายส่งไฟฟ้าของการไฟฟ้าที่เราใช้กันอยู่ทุกวัน ระบบ On-grid คือระบบโซลาร์ที่เชื่อมต่อเข้ากับสายส่งนี้โดยตรง กลางวันแผงโซลาร์ผลิตไฟให้บ้านใช้ก่อน ถ้าผลิตได้มากกว่าที่ใช้ ไฟส่วนเกินจะถูกส่งเข้าสู่สายส่งของการไฟฟ้า (ส่วนจะนับเป็นเครดิตหรือขายคืนได้หรือไม่ ขึ้นกับเงื่อนไขของการไฟฟ้าในแต่ละช่วงเวลา ควรสอบถามการไฟฟ้าในพื้นที่โดยตรง)

จุดเด่นของระบบนี้คือไม่ต้องมีแบตเตอรี่ ทำให้ค่าติดตั้งโดยรวมถูกกว่าระบบอื่น ดูแลรักษาง่าย แต่ข้อจำกัดสำคัญคือเมื่อไฟฟ้าจากการไฟฟ้าดับ ระบบ On-grid จะตัดการจ่ายไฟของแผงโซลาร์โดยอัตโนมัติทันที เพื่อความปลอดภัยของช่างที่กำลังซ่อมแซมสายไฟ แปลว่าต่อให้แดดจัดแค่ไหน บ้านก็จะไม่มีไฟใช้ในช่วงที่ไฟฟ้าดับ

ระบบนี้เหมาะกับบ้านหรือโรงงานที่ใช้ไฟฟ้ามากในช่วงกลางวัน เช่น บ้านที่มีคนอยู่บ้านตลอดวัน โรงงานที่เดินเครื่องจักรกลางวัน และอยู่ในพื้นที่ที่ไฟฟ้าดับไม่บ่อย

Off-grid คือระบบที่แยกตัวจากสายส่งโดยสิ้นเชิง

ระบบ Off-grid ไม่เชื่อมต่อกับสายส่งการไฟฟ้าเลย ทุกไฟฟ้าที่ใช้มาจากแผงโซลาร์และแบตเตอรี่เก็บไฟเท่านั้น กลางวันแผงผลิตไฟใช้และชาร์จเก็บไว้ในแบตเตอรี่ กลางคืนหรือตอนไม่มีแดดก็ดึงไฟจากแบตเตอรี่มาใช้แทน

ระบบนี้เหมาะกับพื้นที่ที่สายไฟฟ้าของการไฟฟ้าเข้าไปไม่ถึง เช่น บ้านพักในไร่สวนที่ห่างไกล กระท่อมกลางป่า หรือจุดติดตั้งอุปกรณ์ที่อยู่นอกเขตบริการไฟฟ้า ข้อดีคืออิสระจากระบบสายส่งโดยสิ้นเชิง แต่ข้อควรระวังคือต้องคำนวณขนาดแผงและความจุแบตเตอรี่ให้พอดีกับการใช้งานจริง เพราะถ้าเจอวันที่แดดน้อยติดต่อกันหลายวัน ไฟที่เก็บไว้อาจไม่พอใช้ และการเพิ่มแบตเตอรี่สำรองก็มีต้นทุนที่ต้องคิดรวมเข้าไปด้วย เรื่องการเลือกความจุแบตเตอรี่ให้พอดีเป็นหัวข้อที่ลึกพอสมควร แนะนำให้อ่านเพิ่มเติมได้ที่ บล็อกของเรา

Hybrid คือระบบผสมที่ยืดหยุ่นที่สุด

ระบบ Hybrid คือการรวมจุดเด่นของทั้งสองระบบเข้าด้วยกัน คือเชื่อมต่อกับสายส่งการไฟฟ้าเหมือน On-grid แต่มีแบตเตอรี่เก็บไฟสำรองเหมือน Off-grid กลางวันระบบจะใช้ไฟจากแผงโซลาร์ก่อน ส่วนเกินนำไปชาร์จแบตเตอรี่ และเมื่อไฟฟ้าจากการไฟฟ้าดับ ระบบสามารถสลับมาใช้ไฟจากแบตเตอรี่ได้โดยอัตโนมัติผ่านอุปกรณ์ตัดต่อที่ออกแบบมาเพื่อการนี้โดยเฉพาะ

จุดเด่นคือมีไฟสำรองใช้ยามฉุกเฉิน โดยที่ยังได้ประโยชน์จากการเชื่อมต่อสายส่งปกติ แต่แลกมาด้วยค่าติดตั้งที่สูงกว่าระบบ On-grid เพราะต้องมีทั้งแบตเตอรี่และอุปกรณ์ควบคุมเพิ่มเติม ระบบนี้เหมาะกับบ้านหรือโรงงานที่ไฟฟ้าดับบ่อย หรือมีอุปกรณ์ที่ต้องการไฟต่อเนื่องไม่หยุดชะงัก เช่น ห้องเย็น เครื่องมือแพทย์ในบ้าน หรือกรณีที่มีการวางระบบเครื่องขุดบิทคอยน์ที่ต้องการความต่อเนื่องของไฟฟ้าเพื่อไม่ให้งานขุดสะดุดบ่อยเกินไป

สรุปเปรียบเทียบง่าย ๆ

• On-grid ไม่มีแบตเตอรี่ ราคาประหยัดสุด แต่ไฟดับแล้วใช้ไฟไม่ได้
• Off-grid มีแบตเตอรี่ ไม่พึ่งสายส่งเลย เหมาะกับพื้นที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึง ราคาสูงเพราะต้องพึ่งแบตเตอรี่ทั้งหมด
• Hybrid มีทั้งสายส่งและแบตเตอรี่ ยืดหยุ่นที่สุด แต่ราคาอยู่ระหว่างกลางถึงสูง

บ้านแบบไหนเหมาะกับระบบไหน

ลองพิจารณาจากพฤติกรรมการใช้ไฟและสภาพพื้นที่ของตัวเองเป็นหลัก

• บ้านในเมืองหรือเขตที่ไฟฟ้าดับไม่บ่อย ใช้ไฟกลางวันเยอะ เช่น มีคนอยู่บ้านตลอดวันหรือเปิดแอร์กลางวัน On-grid ตอบโจทย์เรื่องความคุ้มค่าต่องบประมาณได้ดีที่สุด
• บ้านพักตากอากาศ สวน ไร่ หรือพื้นที่ห่างไกลที่สายไฟฟ้าเข้าไม่ถึงเลย Off-grid คือทางเลือกเดียวที่เป็นไปได้
• บ้านหรือโรงงานในพื้นที่ที่ไฟดับเป็นประจำ หรือมีอุปกรณ์ที่ต้องทำงานต่อเนื่อง รวมถึงกรณีที่วางแผนทำเหมืองขุดบิทคอยน์ด้วยพลังงานแสงอาทิตย์และต้องการลดความเสี่ยงเรื่องไฟดับกระทบเครื่องขุด Hybrid จะช่วยให้ระบบเดินต่อได้อย่างราบรื่นกว่า

สิ่งที่ต้องย้ำเสมอคือการเชื่อมต่อระบบโซลาร์เข้ากับระบบไฟฟ้าในบ้าน ไม่ว่าจะเป็นระบบใดก็ตาม เป็นงานที่เกี่ยวข้องกับไฟฟ้าแรงดันสูงและความปลอดภัยของทั้งบ้าน ควรให้ช่างไฟฟ้าหรือทีมติดตั้งที่มีความรู้และประสบการณ์จริงเป็นผู้ดำเนินการเท่านั้น ไม่ควรต่อระบบเองแม้จะมีความรู้พื้นฐานด้านไฟฟ้าอยู่บ้างก็ตาม

ติดตั้ง On-grid ไปแล้ว อยากเพิ่มแบตเตอรี่ทีหลังเป็น Hybrid ได้ไหม

บางกรณีทำได้ถ้าอินเวอร์เตอร์ที่ติดตั้งไว้รองรับการต่อแบตเตอรี่เพิ่มในอนาคต แต่บางกรณีอาจต้องเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์ใหม่ทั้งชุด เรื่องนี้ขึ้นกับสเปกอุปกรณ์ที่ติดตั้งไว้ตั้งแต่แรก แนะนำให้แจ้งความต้องการนี้กับทีมติดตั้งตั้งแต่ตอนออกแบบระบบ จะช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายได้มากกว่าการมาเพิ่มทีหลัง

ระบบ Off-grid ต้องใช้แบตเตอรี่ขนาดใหญ่แค่ไหนถึงจะพอ

ขึ้นอยู่กับปริมาณการใช้ไฟต่อวันและจำนวนวันที่ต้องการให้แบตเตอรี่รองรับในกรณีที่แดดน้อย การคำนวณต้องดูทั้งพฤติกรรมการใช้ไฟจริงและสภาพอากาศในพื้นที่ ไม่มีสูตรตายตัวที่ใช้ได้กับทุกบ้าน ควรให้ทีมงานที่มีความเชี่ยวชาญช่วยคำนวณให้เหมาะกับการใช้งานจริงของแต่ละพื้นที่

ระบบ Hybrid ไฟดับแล้วสลับมาใช้แบตเตอรี่ทันทีเลยหรือไม่

โดยทั่วไประบบ Hybrid ที่ออกแบบมาอย่างถูกต้องจะสลับมาใช้ไฟจากแบตเตอรี่ได้อย่างรวดเร็วผ่านอุปกรณ์ตัดต่อเฉพาะ แต่ความเร็วและความราบรื่นในการสลับขึ้นอยู่กับรุ่นและคุณภาพของอินเวอร์เตอร์ รวมถึงการติดตั้งที่ถูกต้องตามมาตรฐาน จึงควรเช็กสเปกและให้ช่างผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้ติดตั้งและตั้งค่าระบบให้

โดยสรุป การเลือกระหว่าง On-grid, Off-grid หรือ Hybrid ไม่มีคำตอบที่ถูกที่สุดตายตัว แต่ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมการใช้ไฟ สภาพพื้นที่ และงบประมาณของแต่ละบ้านหรือโรงงาน หากยังไม่แน่ใจว่าแบบไหนเหมาะกับบ้านของคุณ ทีมงาน Solar Farm Mining ยินดีให้คำปรึกษาเพื่อช่วยออกแบบระบบที่ตอบโจทย์การใช้งานจริงของคุณ

ภาพ: Iqbal farooz / Pexels