ขายไฟคืนการไฟฟ้าทำงานอย่างไร เหมาะกับบ้านแบบไหนบ้าง

หลายคนที่เริ่มสนใจติดโซลาร์เซลล์ มักเคยได้ยินเพื่อนบ้านหรือคนรู้จักพูดถึงคำว่า "ขายไฟคืนการไฟฟ้า" แล้วก็สงสัยว่ามันคือการได้เงินจากการไฟฟ้าทุกเดือนแบบนั้นจริงไหม หรือเป็นแค่การหักลบค่าไฟในบิล บางคนถึงกับเข้าใจผิดว่าติดโซลาร์แล้วจะมีรายได้เป็นกอบเป็นกำ ทั้งที่ความจริงแล้วกลไกนี้มีรายละเอียดที่ต้องทำความเข้าใจก่อน เพื่อไม่ให้คาดหวังผิดจุดแล้วผิดหวังทีหลัง

บทความนี้จะพาไปดูว่าการขายไฟคืนทำงานอย่างไร มีอะไรเกี่ยวข้องบ้าง และที่สำคัญคือ บ้านแบบไหนที่จะได้ประโยชน์จากการขายไฟคืนจริง ๆ

ขายไฟคืนคืออะไร กลไกทำงานแบบง่าย ๆ

เวลาแผงโซลาร์เซลล์บนหลังคาผลิตไฟฟ้าในช่วงกลางวัน ไฟที่ผลิตได้จะถูกนำไปใช้ในบ้านก่อนเป็นอันดับแรก เช่น เครื่องปรับอากาศ ตู้เย็น หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าต่าง ๆ ที่กำลังทำงานอยู่ในเวลานั้น ถ้าวันไหนแผงผลิตไฟได้มากกว่าที่บ้านใช้ ไฟส่วนที่เหลือจะไม่ถูกทิ้งไปเฉย ๆ แต่จะ ไหลย้อนกลับเข้าสู่สายส่งของการไฟฟ้า ซึ่งนี่คือจุดเริ่มต้นของคำว่าขายไฟคืน

เมื่อไฟไหลเข้าระบบของการไฟฟ้า จะมีมิเตอร์ชนิดพิเศษที่วัดได้สองทิศทาง คอยบันทึกว่าบ้านใช้ไฟจากระบบไปเท่าไหร่ และส่งไฟคืนให้ระบบไปเท่าไหร่ จากนั้นการไฟฟ้าจะคำนวณตามอัตรารับซื้อไฟที่กำหนดไว้ในแต่ละช่วงเวลา ซึ่งอัตรานี้อาจเปลี่ยนแปลงไปตามนโยบายและมาตรการที่ประกาศในแต่ละช่วง จึงควรตรวจสอบอัตรารับซื้อไฟที่เป็นปัจจุบันกับการไฟฟ้าในพื้นที่ของตัวเองเสมอ ไม่ควรอ้างอิงตัวเลขเก่าที่เคยได้ยินมา

การขายไฟคืนต่างจากการใช้ไฟเองอย่างไร

จุดที่คนมักสับสนคือ คิดว่าไฟที่ผลิตได้ทั้งหมดจะถูกขายคืนเหมือนกันหมด แต่จริง ๆ แล้วระบบจะให้ความสำคัญกับ การใช้ไฟเองก่อนเสมอ เพราะไฟที่ใช้เองช่วยลดค่าไฟที่ต้องจ่ายในอัตราปกติ ซึ่งโดยทั่วไปแล้วค่าไฟที่ประหยัดได้จากการใช้เองจะคุ้มค่ากว่าการขายไฟคืนในหลายกรณี เพราะอัตราขายไฟคืนมักต่ำกว่าอัตราที่เราจ่ายซื้อไฟตามปกติ

ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด: ถ้าบ้านหนึ่งใช้ไฟตอนกลางวันเยอะอยู่แล้ว เช่น เปิดแอร์ทำงานที่บ้าน ไฟที่ผลิตจากแผงเกือบทั้งหมดจะถูกใช้หมดไปในบ้าน เหลือไหลเข้าระบบน้อยมาก ในขณะที่อีกบ้านหนึ่งที่ทุกคนออกไปทำงานตอนกลางวัน ใช้ไฟในบ้านน้อย ไฟที่ผลิตได้ส่วนใหญ่จะไหลย้อนเข้าระบบเพราะไม่มีใครใช้ ตัวเลขนี้เป็นเพียงตัวอย่างเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่ตัวเลขจริง ผู้อ่านควรเช็กพฤติกรรมการใช้ไฟของตัวเองประกอบการตัดสินใจ

ขายไฟคืนเหมาะกับบ้านแบบไหน

จากกลไกที่อธิบายไป จะเห็นว่าการขายไฟคืนจะเกิดประโยชน์ชัดเจนกับบ้านที่มีลักษณะดังนี้

• บ้านที่คนในบ้านออกไปทำงานหรือเรียนหนังสือตอนกลางวัน ทำให้ช่วงเวลาที่แผงผลิตไฟได้มากที่สุดกลับเป็นช่วงที่บ้านใช้ไฟน้อยที่สุด ไฟส่วนเกินจึงมีโอกาสไหลเข้าระบบได้มาก
• บ้านที่ติดตั้งระบบขนาดใหญ่กว่าความต้องการใช้ไฟปกติ เช่น ติดเผื่ออนาคตหรือเผื่อขยายบ้าน ทำให้มีไฟเหลือใช้ในแต่ละวัน
• บ้านที่ไม่มีแบตเตอรี่สำรองไฟ เพราะถ้าไม่มีที่เก็บไฟส่วนเกินไว้ใช้ตอนเย็นหรือกลางคืน ทางเลือกที่เหลือคือปล่อยไฟส่วนนั้นไหลเข้าระบบแทนที่จะปล่อยทิ้งเปล่า ๆ

ในทางกลับกัน บ้านที่ใช้ไฟตอนกลางวันเยอะอยู่แล้ว หรือบ้านที่เน้นเก็บไฟไว้ใช้เองผ่านแบตเตอรี่ อาจได้ประโยชน์จากการขายไฟคืนน้อยกว่า เพราะไฟที่ผลิตได้ถูกใช้หรือถูกเก็บไว้เกือบหมด ไม่ค่อยมีส่วนเกินไหลเข้าระบบ ซึ่งเรื่องการเลือกขนาดแบตเตอรี่ให้เหมาะสมเป็นอีกประเด็นที่ควรศึกษาแยกต่างหาก

สิ่งที่ต้องมีก่อนขายไฟคืนได้จริง

การจะขายไฟคืนให้การไฟฟ้าได้ ไม่ใช่แค่ติดแผงโซลาร์แล้วจบ แต่ต้องผ่านกระบวนการขออนุญาตและติดตั้งอุปกรณ์ที่ถูกต้องตามที่การไฟฟ้ากำหนด เช่น การเปลี่ยนมิเตอร์เป็นชนิดที่วัดไฟได้สองทิศทาง และการติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันไฟย้อนเข้าระบบในจังหวะที่ไม่ปลอดภัย ซึ่งรายละเอียดขั้นตอนเอกสารและการขออนุญาตมีความซับซ้อนพอสมควร งานส่วนนี้ควรให้ช่างไฟฟ้าหรือทีมติดตั้งที่มีความรู้และประสบการณ์ดำเนินการให้ ไม่ควรต่อระบบหรือดัดแปลงมิเตอร์ด้วยตัวเอง เพราะเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยทั้งของผู้ใช้งานและระบบไฟฟ้าส่วนรวม

ก่อนตัดสินใจขายไฟคืน ควรดูอะไรบ้าง

ก่อนจะตั้งเป้าว่าอยากขายไฟคืนให้ได้มากที่สุด ลองกลับมาดูพฤติกรรมการใช้ไฟของบ้านตัวเองก่อนว่าเป็นแบบไหน ถ้าบ้านใช้ไฟกลางวันเยอะ การปรับพฤติกรรมให้ใช้ไฟตอนกลางวันให้คุ้มค่าที่สุด เช่น เปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าที่กินไฟมากในช่วงที่แดดจัด อาจคุ้มกว่าการหวังพึ่งรายได้จากการขายไฟคืน เพราะอัตราค่าไฟที่ประหยัดได้จากการใช้เองมักสูงกว่าอัตรารับซื้อไฟคืน

นอกจากนี้ควรพิจารณาขนาดระบบที่ติดตั้งให้สอดคล้องกับการใช้งานจริง ไม่ใช่ติดใหญ่เกินความจำเป็นเพียงเพราะหวังขายไฟคืน เนื่องจากต้นทุนการติดตั้งที่เพิ่มขึ้นอาจไม่คุ้มกับรายได้จากส่วนเกินที่ได้ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อคำนวณขนาดระบบที่เหมาะสมกับบ้านของตัวเองก่อนตัดสินใจ

คำถามพบบ่อย

ขายไฟคืนได้เงินเป็นรายได้หลักเลยไหม

โดยทั่วไปแล้วรายได้จากการขายไฟคืนมักเป็นส่วนเสริมมากกว่ารายได้หลัก เพราะเป้าหมายหลักของการติดโซลาร์บ้านคือการลดค่าไฟที่ต้องจ่ายจากการใช้ไฟเอง ส่วนไฟที่เหลือจากการใช้แล้วค่อยไหลเข้าระบบ จึงไม่ควรคาดหวังว่าจะได้รายได้ก้อนใหญ่จากส่วนนี้

ถ้าไม่ได้ขออนุญาตขายไฟคืน ยังติดโซลาร์ใช้เองได้ไหม

ได้ บ้านที่ไม่ต้องการขายไฟคืนสามารถออกแบบระบบให้เน้นใช้ไฟเองเป็นหลักได้ แต่โดยทั่วไปการติดตั้งระบบที่เชื่อมต่อกับสายส่งการไฟฟ้ายังต้องผ่านการขออนุญาตตามขั้นตอนที่กำหนด แม้จะไม่ได้ขายไฟคืนก็ตาม ควรตรวจสอบรายละเอียดกับการไฟฟ้าในพื้นที่และทีมติดตั้งก่อนดำเนินการ

อัตรารับซื้อไฟคืนเท่ากันทุกบ้านหรือไม่

อัตรารับซื้อไฟคืนอาจแตกต่างกันไปตามมาตรการและช่วงเวลาที่ประกาศใช้ รวมถึงเงื่อนไขของแต่ละโครงการ จึงไม่สามารถระบุตัวเลขตายตัวได้ในบทความนี้ ผู้ที่สนใจควรตรวจสอบอัตราที่เป็นปัจจุบันโดยตรงกับการไฟฟ้าในพื้นที่ของตัวเองก่อนตัดสินใจ

สรุปแล้ว การขายไฟคืนการไฟฟ้าเป็นกลไกที่ช่วยไม่ให้ไฟส่วนเกินจากแผงโซลาร์สูญเปล่า แต่ไม่ใช่เป้าหมายหลักของการติดโซลาร์บ้าน สิ่งสำคัญกว่าคือการออกแบบระบบให้เหมาะกับพฤติกรรมการใช้ไฟของบ้านตัวเอง เพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุดทั้งจากการใช้เองและการขายไฟคืนควบคู่กันไป หากกำลังพิจารณาติดตั้งและอยากรู้ว่าระบบแบบไหนเหมาะกับบ้านของคุณ สามารถอ่านบทความอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ที่ บล็อกความรู้โซลาร์ของเรา

หากต้องการคำแนะนำที่ตรงกับลักษณะบ้านและพฤติกรรมการใช้ไฟของคุณโดยเฉพาะ ทีมงาน Solar Farm Mining ยินดีให้คำปรึกษาเบื้องต้นโดยไม่มีค่าใช้จ่าย

ภาพ: Spaxido Spaxido / Pexels